Thiệt hại không chỉ đến từ thiên tai

Bộ đội Quân khu 5 giúp dân vùng tâm bão Điện Dương dựng lại nhà.Ảnh: Thanh Hải.  Tan nát ở vùng quy hoạch “treo”  Cung đường du lịch ven bờ biển Đà Nẵng vốn nổi tiếng cả thế giới, sau bão giờ tan hoang, xơ xác những hàng dừa. Cát bị sóng bão hất tung, lấp kín cả mặt đường Hoàng Sa, Trường Sa. Chạy dọc dài về Hội An, các khách sạn hội an , resort cao cấp cũng bị bão đánh tơi bời, ngói bay vung vãi, cây xanh ngã đổ ngổn ngang khắp đường. Tuy nhiên, nhờ việc ra quân tổng lực, rầm rộ để khắc phục nhanh, đến trưa 16.10, cung đường du lịch này đã phục hồi. Cảnh điêu tàn sau bão chỉ còn đậm dấu ở vùng lõi dân nghèo bên cạnh, là làng chài Điện Dương, huyện Điện Bàn (Quảng Nam). Nửa đêm 14.10, trên đường đổ bộ vào đất liền, bão Nari đã đổi hướng từ Đà Nẵng vào Quảng Nam, chọn đúng quê nghèo Điện Dương làm tâm bão. Theo UBND xã Điện Dương thì có 700 ngôi nhà trong số 3.700 hộ toàn xã bị sập và tốc mái. Trong đó 320 nhà bị tốc mái hoàn toàn. Bão lớn quét vào quê nghèo, nhà sập nhiều là điều hiển nhiên, nhưng với người dân Điện Dương thì những thiệt hại nặng nề này không chỉ có nguyên nhân tại trời. Nhà của ông Ngô Dân (ở thôn Hà Quảng Bắc) bị bão dỡ mái 100%, nhưng sáng 16.10, ông vẫn bình thản ngồi giữa căn nhà trống hoang để vá tấm lưới rách. Tôi hỏi sao bác không lo khắc phục lại nhà cửa? Ông cười buồn: “Khắc phục kiểu gì đây hả chú? Năm 2005, khi mở đường du lịch này, Nhà nước thu hồi của tôi 110m2. Họ lấy đất, đập nhà cũ, nhưng đền bù chỉ được 160 triệu. Số tiền đó tôi chỉ đủ dựng lại căn nhà cấp bốn này. Nhà tạm bợ, xuống cấp nhanh, nhưng muốn sửa chữa, xây dựng kiên cố thì chính quyền lại không cho vì chờ giải tỏa. Gia đình tôi có 5 đứa con, 2 đứa có gia đình ra riêng, đất đai còn cả ngàn mét, nhưng cũng không được tách sổ, xây nhà. Thậm chí muốn cắt bớt đất để bán cũng không xong. Chừ lo vá lưới, đi biển để kiếm ngay gạo cho ngày mai trước đã”. Tôi nhìn căn nhà trống huơ của ông Dân mà thật sự ái ngại. Căn nhà kế bên của Ngô Hà Thanh - con trai ông Dân - cũng bị bão dỡ gần phân nửa. Nhưng đáng lo hơn là đại gia đình này đang bấp bênh việc làm. Dù sống giữa làng resort, nhưng chẳng ai trong nhà xin được một chân lao động. Các con ông Dân đứa thì nhập ngũ, đứa đi phụ hồ, nay đây mai đó. Vợ và 3 đứa nhỏ còn lại chỉ trông chờ vào một tay chèo của ông Dân trên chiếc thúng chai phỏng phiêu mỗi ngày ra biển. Loại căn nhà này, thì dẫu có tiền, cũng chỉ được lợp lại mái, bởi gia chủ phải thực hiện quy định của chính quyền: “Giữ nguyên hiện trạng”. Vì vậy, sống dưới một mái nhà như vậy, nỗi lo của người dân không chỉ là bão Nari đã qua, hay những cơn bão sắp tới. Ngày 16.10, hàng trăm chiến sĩ trẻ thuộc Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 143, Sư 315 (Quân khu 5) đã đổ về Điện Dương, giúp dân dọn dẹp sau bão. Màu áo lính như sưởi ấm phần nào những mất mát, thương vong mà người dân vùng tâm bão này đang gánh chịu. Nhưng, đối với A Tấn ở thôn Quảng Gia (Điện Dương) thì cả chục bộ đội đang rộn ràng kia cũng không thể làm ông nguôi ngoai khi căn nhà của ông chỉ còn là đống vụn nát. A Tấn cho biết mình là dân tộc Nùng, đời ông nội đã di cư vào Khe Sanh (Quảng Trị), và bố ông đi lính, lấy vợ nên đã định cư tại Điện Dương từ sau ngày giải phóng đến nay. Tuy vậy, đất nhà ông nằm trong khu vực quy hoạch nên đã hơn 10 năm nay chính quyền địa phương vẫn không xem xét cấp sổ đỏ. Không có sổ thì không thể xây dựng nhà ở bất cứ hình thức nào. Vì vậy, nhà A Tấn đã bị nứt vách, nghiêng tường trước đó, nhưng xin mãi vẫn không được cấp giấy phép xây dựng, bây giờ, chỉ cần bão quét nhẹ qua đã sập đổ hoàn toàn. A Tấn than: “Tôi không biết kêu đâu cho thấu. Giờ có dựng lại nhà thì cũng chỉ được phép làm nhà tạm, tương đương với nhà cũ để đảm bảo quy định “giữ nguyên trạng” của chính quyền đã ban bố bao nhiêu năm nay”. Phó Chủ tịch UBND xã Điện Dương - ông Đinh Hùng Liên - cho biết địa phương này có 6 thôn ven biển, phần lớn nằm dọc trên 7km thuộc tuyến đường du lịch (rộng 49,5m) nối từ Đà Nẵng vào đô thị cổ Hội An. Dù nhà trên tuyến đường hiện đại, nhưng hầu hết là cấp bốn, xây tạm bợ, hoặc quá cũ, xuống cấp. Vì nghèo mà dân không xây được nhà kiên cố đã đành, đằng này ngay cả nhà có điều kiện cũng không được, vì nằm trong diện quy hoạch... &Ldquo;treo”. Cũng theo ông Liên, chỉ có 7km dọc ven biển, nhưng từ năm 2002 đến nay có đến 30 dự án du lịch được công bố quy hoạch. Nhà dân phải án binh bất động, “giữ nguyên hiện trạng” chờ giải tỏa. Nhưng, đã hơn 10 năm nay, chỉ có 2 dự án Indochina - The Nam Hải và Kim Vinh Resort đi vào hoạt động, số còn lại chỉ mới có trên giấy tờ của chính quyền và lời hứa suông của các nhà đầu tư. Trước đây chính quyền cũng kiên quyết không cho dân xây dựng, sửa chữa nhà, tách thửa, mua bán, cầm cố đất, nhưng do quy hoạch treo quá lâu, nhu cầu sửa đổi của dân là thiết thực, nên từ gần 1 năm nay, địa phương cũng linh hoạt, giải quyết cho dân được sửa nhà. Tuy vậy, cũng chỉ sửa theo nguyên tắc “giữ nguyên hiện trạng”.  Những thiệt hại không chỉ do trời  Nari là một trong những cơn bão lớn, kéo dài, song thiệt hại do nó gây ra có thể nói là thấp so với dự toán của người dân và chính quyền các địa phương miền Trung. Nói như Trưởng ban Chỉ đạo phòng, chống lụt bão trung ương Cao Đức Phát, có được kết quả này là nhờ làm tốt công tác sơ tán dân. Người dân cũng đã có kinh nghiệm phòng tránh, chèn chống nhà cửa. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng, với thái độ trách nhiệm cao của chính quyền, đã giảm thiểu đến mức thấp nhất những thiệt hại về người và tài sản do cơn bão lớn như Nari gây ra. Thấy rõ nhất là việc chủ động buộc các chủ hồ thủy điện điều tiết lũ, xả nước, hạ thấp cao trình các hồ thủy điện lớn ở đầu nguồn về mực nước đón lũ, vì vậy trong cơn bão này, người dân vùng hạ du miền Trung đã tránh được cơn lũ nhân tai mà họ đã phải gánh chịu oan uổng ngay cơn bão số 10 trước đó. Tuy vậy, bão lớn đi qua cũng đã làm hàng chục ngàn ngôi nhà ở Quảng Nam và Đà Nẵng bị sập hoặc tốc mái hoàn toàn, làm ngã đổ cả trăm ngàn cây xanh. Trong số hàng chục ngàn dân Đà Nẵng buộc phải sơ tán khẩn cấp trước khi bão ập vào đất liền, chính quyền Đà Nẵng đã phải nghĩ ngay đến hàng ngàn hộ dân ở các khu nhà liền kề. Chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Văn Hữu Chiến lo lắng, chỉ đạo các lực lượng, địa phương bằng mọi giá phải sơ tán dân ở khu Hòa Vân, phường Hòa Hiệp Nam (quận Liên Chiểu); nhà liền kề khu Đông Trà (quận Ngũ Hành Sơn), nhà liền kề làng cá Nại Hiên Đông, (quận Sơn Trà)... Ông Chiến lo ngại là chính xác, bởi hơn ai hết, chính quyền biết rõ những căn nhà này hết sức phập phù trước gió bão. Dẫu đây chính là những công trình do các công ty quản lý nhà công sản, Ban giải tỏa đền bù các dự án mở rộng đô thị Đà Nẵng xây dựng, bố trí tái định cư cho dân vùng dự án, nhưng chất lượng không đảm bảo. Sự thật đó đã hiển nhiên khi bão Nari càn quét qua: Trong số hàng ngàn nhà tốc mái, sập hoàn toàn ở Đà Nẵng tập trung phần lớn tại những khu nhà liền kề này. Tại Đông Trà, có đến 20 ngôi nhà liền kề bị tốc mái, trong khi những căn nhà cấp bốn của nhân dân khu vực không bị thiệt hại đáng kể. Bây giờ bão tan, nhà nát, nhưng các gia chủ nhà liền kề phải bó gối ngồi chờ Cty quản lý nhà công sản đến khắc phục. Rồi những căn hộ chung cư thu nhập thấp, nhà ở xã hội ở khu Đại Địa Bảo, Vũng Thùng (thuộc quận Sơn Trà) đã bị tốc mái, vỡ kính, nước xộc vào hàng loạt căn hộ... Lộ diện các công trình xây dựng kém chất lượng.   Vì quy hoạch “treo”, không được phép làm kiên cố, nhà ông Ngô Dân giờ tan hoang. Ảnh: Thanh Hải. Rồi hàng trăm ngàn cây caosu ở Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế đã ngã đổ đồng loạt, nước mắt nông dân nhạt nhòa theo dòng mủ trắng thất thu, thâm nợ, tái nghèo từ rừng cây mà họ đã chăm bón cả chục năm nay mới đến kỳ thu hoạch. Sự sai lầm trong quy hoạch trồng cây nông sản, cây công nghiệp đã rõ, nhưng ngay việc trồng cây xanh đường phố cũng tỏ ra thiếu nghiên cứu. Hơn 40.000 cây xanh đường phố Đà Nẵng đã trốc gốc, trơ ra những bộ rễ bàng cụt ngủn, nông cạn. Phần lớn các đường phố Đà Nẵng đều mới xây dựng hoặc nâng cấp mở rộng, vì vậy, cây xanh cũng chỉ mới được trồng bổ sung trong vòng vài năm trở lại đây. Cây lớn mới trồng, rễ chưa kịp bén đất, đào hố không sâu, khi tán rộng không được cắt tỉa trước bão, ngã đổ là tất yếu.